Bulerías: de feestritmiek van Jerez

Eerst een ritme, dan een lied

Wikipedia beschrijft de bulería als een snel flamencoritme opgebouwd uit een cyclus van 12 tellen, met de klemtoon volgens een van twee algemene patronen. Je kunt het zien als een maat van 6/8 gevolgd door een maat van 3/4, wat het artikel een hemiola noemt. Je hebt de rekensom niet nodig om ervan te genieten. Wat je hoort is een puls die steeds in zichzelf ronddraait, waarbij het klappen, de gitaar en de voeten allemaal om dezelfde twaalf tellen cirkelen.

Waar het begon

Volgens Wikipedia ontstond de bulería in de 19e eeuw bij de Calé-Romani van Jerez, eerst als een snelle, vrolijke afsluiter van soleares of alegrías. Het toeristenbureau van Jerez gaat verder en noemt de stad de bakermat van de flamenco, in het bijzonder van de bulería. Dat is een lokale claim, maar beide lezingen wijzen dezelfde kant op, waardoor een bezoek aan Jerez een goed moment is om het ritme te leren horen.

Hoe het wordt gezongen

Gezongen telt een bulería drie of vier regels van acht lettergrepen, aldus Wikipedia, en het artikel onderscheidt tragere stijlen van een razendsnelle variant. Wikipedia voegt toe dat de stijl een van de populairste en meest dramatische vormen van de flamenco is. Omdat het begon als een levendig slot voor andere palos, is het de stijl die het nauwst verbonden is met het laatste, losste deel van een bijeenkomst.

Hoe het wordt gedanst

Een bulería dansen vraagt kracht in de voeten, die met teen, hiel en bal van de voet ingewikkelde patronen tikken, zoals Wikipedia het formuleert. Hetzelfde artikel zegt dat dansers de cyclus meestal in zes tellen tellen in plaats van twaalf. Voor een toeschouwer betekent dat het voetenwerk een groot deel van de snelheid draagt, dus het loont zowel de voeten als de armen in het oog te houden.

Santiago en San Miguel

In een artikel voor DeFlamenco schrijft Pierre Lefranc dat Santiago schijnbaar onuitputtelijke salvo's bulerías afvuurt, terwijl San Miguel eerder neigt naar de soberder bulerías por soleá, het soort dat gespeeld wordt om naar te luisteren. Hij beschrijft de twee bekendste flamenco-wijken van Jerez, en dat contrast is nuttig: hetzelfde ritme kan in de ene straat een feest zijn en een paar minuten verderop een stil, ernstig lied. La Guarida del Ángel staat in San Miguel.

Lees verder: San Miguel, een flamenco-barrio

Waarom het de avond afsluit

Wikipedia zegt dat de bulería een van de populairste en meest dramatische flamenco vormen is en vaak elke flamenco bijeenkomst afsluit. Lefranc voegt toe dat in Santiago bulerías zelfs de gezongen romances en de alboreas op Gitano bruiloften lijken te hebben vervangen. Het palos-artikel groepeert bulerías samen met tangos als snel en feestelijk, in contrast met de plechtige cante jondo van soleá en seguiriyas. Een tablao-show van een uur kan niet beloven dat er die avond een bulería langskomt, maar de bronnen suggereren dat dit de stijl is om naar te luisteren.

Bulería tussen de andere palos

Het Wikipedia-artikel over palos groepeert bulerías samen met tangos als de snelle en feestelijke stijlen, los van de plechtige cante jondo van soleá en seguiriyas, en stelt dat bulerías niet gebonden zijn aan het 12-tels soleá-schema maar ook 6-tels en 3-tels secties kunnen bevatten. Lefrancs term bulerías por soleá benoemt de langzamere, ernstiger variant. Voor een luisteraar is het nuttige punt contrast: een programma kan van iets plechtigs naar iets snels overgaan, en het verschil is duidelijk zelfs als je geen namen kent.

Luisteren in de praktijk

Bezettingen en programma's veranderen, dus ga zonder checklist. Luister eerst naar de puls, dan naar hoe de gitaar en het klappen daarin vallen, en dan naar de manier waarop de zanger of danser ertegenin beweegt. Je hoeft niet mee te tellen. De site van de locatie noemt bulerías among de stijlen in zijn tablao, naast soleá, seguiriyas en alegrías, maar belooft geen enkele daarvan op een bepaalde datum.